ارائه گزارش تازه از وضعیت دسترسی زنان به عدالت در افغانستان در دانشگاه تورنتو

گزارش پژوهشی «دسترسی زنان به عدالت در افغانستان» از سوی شبکه پژوهشی و دادخواهی زنان و کودکان با همکاری دانشگاه تورنتو، در یک نشست بین‌المللی با حضور کارشناسان حقوقی، فعالان مدنی، دانشگاهیان، دیپلمات‌ها و خبرنگاران رونمایی شد. این برنامه با هدف برجسته‌سازی وضعیت زنان افغانستان و جلب توجه جامعه جهانی به موانع ساختاری دسترسی به عدالت برگزار گردید.
این نشست در حالی برگزار شد که زنان افغانستان تحت یکی از شدیدترین اشکال محرومیت سیستماتیک و آپارتاید جنسیتی قرار دارند؛ وضعیتی که دسترسی آنان به عدالت را به‌گونه‌ای جدی محدود ساخته است. هدف اصلی این برنامه، ارائه یافته‌های پژوهشی و بسیج کنشگران حقوقی و سیاسی برای پاسخ‌گویی به این وضعیت عنوان شد.

بر اساس یافته‌های این گزارش، نظام عدالت افغانستان پس از تسلط طالبان بر کشور در آگست ۲۰۲۱ به‌طور بنیادی دگرگون شده و ساختارهای رسمی تا حد زیادی جای خود را به سازوکارهای غیررسمی داده‌اند.
 ۸۱٪ پاسخ‌دهندگان از تغییرات کامل یا تغیرات حد اکثری در نظام عدلی افغانستان خبر داده‌اند.
 ۹۱٪ باور دارند حذف متخصصان حقوقی زن از دستگاه عدلی تأثیر جدی بر نتایج قضایا داشته است.
 ۹۵٪ نیز گفته‌اند که زنان به دلیل بی‌باوری به نظام عدلی تحت حاکمیت طالبان، دیگر تمایلی به پیگیری قضایا ندارند.
 ۶۵٪ از زنان پاسخدهنده تجربه‌های بسیار منفی از مراجعه به محاکم گزارش کرده‌اند.
زرقا یفتلی، بنیان‌گذار شبکه پژوهشی و دادخواهی زنان و کودکان، در سخنان افتتاحیه‌ی این برنامه گفت: «سازوکارهای رسمی عدالت در أفغانستان زیر اداره طالبان به شدت تضعیف شده و جای خود را به نظام‌هایی داده‌اند که نه‌تنها عادلانه نیستند، بلکه زمینه معافیت از مجازات به‌ویژه در موارد خشونت عل

یه زنان را گسترش داده‌اند.»
پروفیسور ادوارد شاتس از دانشگاه تورنتو ضمن ابراز حمایت از زنان افغانستان اظهار داشت: «ما متعهد هستیم که موضوع افغانستان را در محافل علمی و سیاست‌گذاری برجسته نگه داریم و همکاری با نهادهای افغانستانی را گسترش دهیم.»
فرشته کریمی، در ارائه‌ی گزارش تأکید کرد: «یافته‌ها نشان می‌دهد که زنان به‌صورت سیستماتیک از نظام عدالت حذف شده‌اند و

 پیامدهای آن افزایش خشونت، آسیب‌های روانی وناامیدی گسترده است.»
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل، گفت: «پاسخ‌گویی بین‌المللی و اعمال فشار مستمر برای بهبود وضعیت حقوق بشر به‌ویژه حقوق زنان ضروری است.»
فوزیه کوفی، معاون پیشین پارلمان افغانستان، اظهار داشت: «نبود دادرسی عادلانه و افزایش بازداشت‌های خودسرانه، زندگی مردم را با ناامنی و بی‌ثباتی جدی مواجه ساخته است.»
ضیاالدین یوسفزی، فعال حقوق آموزش، افزود: «ممنوعیت آموزش دختران بخشی از یک راهبرد هدفمند است و باید به‌عنوان نقض جدی حق

وق بشر مورد پیگرد قرار گیرد.»
حسن سروش، سفیر افغانستان در کانادا، نیز تأکید کرد: «پاسخ به بحران افغانستان نیازمند رویکردی هماهنگ است که پژوهش، دادخواهی و سازوکارهای پاسخ‌گویی را در بر گیرد.»
بخش دوم برنامه اختصاص داشت به دو پنل تخصصی برای تبیین و بحث در مورد گزارش و وضعیت زنان در أفغانستان.
پنل نخست با گردانندگی شعیب رحیم و با حضور نجلا رحیل، جمیله افغانی، نرگس سادات، دکتر ایویلینا اوچب و توبا سید برگزار گردید. در این پنل، تأثیر چارچوب‌های حقوقی موجود بر دسترسی زنان به عدالت و چالش‌های دادرسی عادلانه مورد بررسی قرار گرفت. اشتراک‌کنندگان تأکید کردند که زنان از دسترسی به وکیل و نمایندگی حقوقی محروم بوده و نظام قضایی به‌گونه‌ای فزاینده به ابزار سرکوب تبدیل شده است.
پنل دوم با گردانندگی اکیلا رادها کریشنان و با حضور غزال حارث، عزیز رفیعی، وژمه فروغ، لینا روزبه و دنیس وردوکو برگزار شد. این پنل بر نقش سازوکارهای حقوقی بین‌المللی، از جمله نهادهای عدلی جهانی، در پاسخ‌گویی به نقض‌های سیستماتیک حقوق زنان تمرکز داشت و بر ضرورت شناسایی «آپارتاید جنسیتی» به‌عنوان یک جرم بین‌المللی تأکید گردید.
بخش پایانی برنامه به رونمایی و نقد کتاب «زن بودن، زن ماندن» نوشته‌ی شهلا فرید استاد پیشین دانگاه کابل، زن ماندن» اختصاص داشت. این بخش با گردانندگی دکتر صحرا کریمی و با حضور سلامت عظیمی، مروه دشتی و ستوده فروتن برگزار شد. در این بخش، سخنرانان بر اهمیت روایت‌های زنان، مقاومت و هویت در شرایط محدودیت تأکید کردند و این اثر را گامی مهم در مستندسازی تجربه‌های زنان افغانستان دانستند.

این نشست با تأکید بر ضرورت اقدام هماهنگ و پایدار جامعه جهانی، تقویت سازوکارهای پاسخ‌گویی و حمایت از نهادهای مدنی به‌ویژه نهادهای که توسط زنان رهبری می‌شوند، به پایان رسید. اشتراک‌کنندگان تأکید کردند که بدون فشار مؤثر بین‌المللی و تغییرات اساسی، دسترسی زنان به عدالت در افغانستان همچنان با موانع جدی مواجه خواهد بود.